Digitale soevereiniteit klinkt voor veel organisaties abstract. Toch raakt het direct aan klassieke bestuursthema’s zoals continuïteit, risicobeheersing, kostenbeheersing, klantvertrouwen en strategische wendbaarheid. De Europese Unie zet dit onderwerp bovendien steeds hoger op de agenda met nieuwe wetgeving, strengere security‑eisen en groeiende aandacht voor afhankelijkheid van grote technologieplatformen.

In deze eerste blog van een driedelige serie gaan we in op:

• wat Europese digitale soevereiniteit wél (en níet) is
• waarom het onderwerp juist nu zo urgent is
• welke vragen directies en MT’s vandaag al kunnen stellen

Deze blog is bedoeld voor bestuurders en beslissers die grip willen krijgen op digitale afhankelijkheden en toekomstbestendige keuzes willen maken.

1. Wat verstaan we onder Europese digitale soevereiniteit?

Een werkbare, zakelijke definitie:

Het vermogen om zelfstandig keuzes te maken over digitale middelen — zoals data, systemen en leveranciers — zonder ongewenste afhankelijkheden, terwijl internationale samenwerking mogelijk blijft.

Digitale soevereiniteit betekent dus niet dat alles “binnen Europa” moet blijven. Het draait om regie:

• regie over data
• regie over systemen
• regie over leveranciers
• regie over continuïteit

De Europese benadering raakt meerdere domeinen tegelijk:

• Rechten & vertrouwen – wie mag wat met uw data?
• Marktwerking & concurrentie – hoe voorkomt u lock‑in?
• Veilige infrastructuur & data – is uw digitale landschap veerkrachtig?
• Governance & aantoonbaarheid – kunt u laten zien dat u het beheerst?

Digitale soevereiniteit is daarmee geen ideologisch thema, maar een praktisch bestuursvraagstuk.

2. Waarom staat digitale soevereiniteit nu zo hoog op de agenda?

a) Digitale afhankelijkheden zijn concreet geworden

Veel organisaties leunen op een beperkt aantal cloud‑ en technologieplatformen. Dat is efficiënt, totdat omstandigheden veranderen. Denk aan:

• gewijzigde prijsmodellen
• aangepaste contractvoorwaarden
• geopolitieke spanningen
• veranderende leveringsvoorwaarden

De centrale vraag verschuift van “werkt het?” naar: “Kunnen we blijven werken onder álle omstandigheden?”

b) Europese wetgeving dwingt tot aantoonbare regie

Nieuwe regelgeving verhoogt de eisen rondom governance, ketenverantwoordelijkheid en datatoegang. Enkele voorbeelden:

• NIS2 - Vereist aantoonbare cyberrisicobeheersing en verantwoordelijkheid voor de hele keten.
• Data Act - Richt zich op eerlijke toegang tot data en het verminderen van vendor lock‑in, onder andere door overstappen tussen diensten te vergemakkelijken.
• DSA / DMA - Gericht op een veiliger en eerlijker digitaal ecosysteem, met directe impact op organisaties die afhankelijk zijn van grote platforms.

Directies hoeven niet alle details te kennen, maar wél te kunnen aantonen dat keuzes, risico’s en afhankelijkheden beheerst zijn.

c) Aantoonbare veiligheid wordt een marktvoorwaarde

Klanten, partners en toezichthouders verwachten steeds vaker bewijs:

• is security structureel ingericht?
• zijn ketenrisico’s inzichtelijk en beheerst?
• is governance geborgd en herleidbaar?

Digitale soevereiniteit is daarmee niet alleen een compliance‑vraag, maar ook een vertrouwensfactor.

3. De kernvraag voor directies: waar móét u regie op voeren?

Niet alles hoeft onder directe controle te staan. De kunst is bepalen wat kritiek is.
Belangrijke vragen:

• Kritieke processen - Welke processen mogen nooit langdurig uitvallen?
• Kritieke data - Welke data raakt klantvertrouwen, compliance of concurrentiepositie?
• Kritieke afhankelijkheden - Welke leveranciers vormen een single point of failure?

Een confronterende maar noodzakelijke vraag:
Wat gebeurt er als uw belangrijkste cloudleverancier morgen de voorwaarden wijzigt?

4. Vijf vragen die u vandaag al kunt stellen

Deze vragen geven snel inzicht in uw huidige positie:

1. Continuïteit – Welke processen lopen risico bij wijzigingen bij leveranciers?
2. Keuzevrijheid – Hebben we een realistische exit‑strategie?
3. Ketenverantwoordelijkheid – Kunnen we aantonen dat ketenrisico’s beheerst zijn (zoals NIS2 vraagt)?
4. Dataregie – Wie heeft toegang tot onze meest gevoelige data en onder welk rechtsgebied valt die?
5. Aantoonbaarheid – Kunnen we dit uitleggen aan klanten, auditors en toezichthouders?

Geen helder antwoord? Dat is geen falen, maar een duidelijk signaal dat regie nodig is.

5. Drie praktische stappen om te starten

Digitale soevereiniteit hoeft geen groot programma te zijn. Begin pragmatisch.

Stap 1 — Maak afhankelijkheden zichtbaar

Breng in kaart:

• top‑5 kritieke processen
• top‑5 kritieke systemen
• top‑5 belangrijkste leveranciers

Stap 2 — Definieer wat “kritiek” is

Leg minimumeisen vast voor:

• continuïteit
• data‑toegang en privacy
• incidentrespons
• ketenafspraken

Stap 3 — Borg regie in governance

Maak regie onderdeel van besluitvorming:

• exit‑mogelijkheden
• audit‑ en rapportageafspraken
• duidelijke verantwoordelijkheden in de keten

Digitale soevereiniteit in de praktijk: de rol van TriniCo

TriniCo ondersteunt organisaties bij het organiseren van regie, governance en aantoonbaarheid binnen hun digitale landschap. Niet als abstract beleid, maar door:

inzicht te geven in processen, kennis en afhankelijkheden
informatie centraal, beheersbaar en herleidbaar te maken
ondersteuning te bieden bij compliance‑ en governance‑vraagstukken

Zo helpt TriniCo organisaties wendbaar te blijven en verrassingen te voorkomen.